Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội

Việt Nam có nhiều vùng chè nổi tiếng như: Hà Giang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Lâm Đồng… Các vùng chè này đã cho ra nhiều sản phẩm chè chất lượng cao và cũng tạo điều kiện để hình thành văn hóa thưởng trà, đặc biệt là ở những thành phố lớn, có nhiều năm tuổi như Hà Nội, Huế. Dưới đây là văn hóa thưởng trà đặc trưng của người Hà Nội.

Các loại chè ngon

Chè đã và đang được người dân biết đến và sử dụng như một thức uống phổ biến từ bao đời nay. Đặc biệt, nước ta có nhiều thơm ngon như: chè shan tuyết, chè Thái Nguyên, chè ô long, chè sen Hà Nội… Không chỉ nhiều loại chè, người dân ta còn có nhiều cách chế biến để tạo ra những loại đồ uống mang hương vị đặc trưng riêng.

Cụ thể, theo cách hiểu chung của người Việt Nam thì việc hái lá bánh tẻ của cây chè rửa sạch, vò nát để đun nước uống thì gọi là nước chè tươi (hoặc nước chè xanh tùy từng vùng). Nhưng khi những búp chè tươi trải qua những cung đoạn chế biến như xao khô, phơi, sấy (thậm chí có thể là ướp hương các loại hoa) thì sẽ được gọi là chè khô hoặc là trà.

van-hoa-thuong-tra-1

Việc pha trà cũng có nhiều chuẩn mực từ cách chọn trà, lấy nước, chọn dụng cụ pha trà, nấu nước, độ nóng của nước… Không dừng lại ở đó, người dân còn có nhiều cách thưởng trà tỉ mỉ, cầu kỳ để làm bật lên hương vị thơm ngon, thanh khiết của trà. Trong đó, văn hóa thưởng trà của người Hà Nội – những người sinh ra ở mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến được đánh giá cao hơn cả.

Người Hà Nội dùng trà ra sao?

Từ bao đời nay, Hà Nội đã là trung tâm văn hóa – kinh tế – chính trị, là nơi gặp gỡ của những giá trị văn hóa, là nơi lắng đọng tinh hoa của cả nước. Đảm nhiệm vai trò là trái tim của cả nước nên trong quá trình giao lưu và hội nhập Hà Nội phải luôn luôn đi tiên phong để hình thành và đón nhận những trào lưu văn hóa mới. Người Hà Nội được đánh giá là tài hoa, thanh lịch trong từng của chỉ, lời nói, từng hành động dù là nhỏ nhất trong cuộc sống hàng ngày.

van-hoa-thuong-tra-2

Những công việc nhỏ bé, đơn giản đấy, mộc mạc đấy nhưng đã được người Hà Nội dành nhiều tâm huyết, bí quyết độc đáo để biến thành một nét văn hóa đặc sắc riêng, không thể trộn lẫn, thậm chí không có nơi nào có thể sánh được. Đó cũng là lý do mà dù không phải mảnh đất trồng chè nhưng Hà Nội lại là nơi đánh dấu, là điểm nhấn để khẳng định sự tồn tại và phát triển của nền văn hóa trà Việt nói chung và văn hóa thưởng trà nói riêng. Bởi là nơi hội tụ kinh tế của cả nước nên Hà Nội tập trung nhiều mặt hàng có giá trị và tinh tế nhất. Trong đó có những loại trà ngon, đặc sắc như trà sen Hà Nội, trà Tân Cương (Thái Nguyên), trà shan tuyết Hà Giang….

Đặc biệt, sử sách có ghi lại văn hóa thưởng trà khởi nguồn từ các chùa chiền. Đồng nghĩa với việc trà gắn bó sâu sắc với việc truyền bá đạo Phật ở Việt Nam và hình thức thưởng trà này được gọi là Thiền Trà. Các nhà sư thường pha và dùng trà vào các buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để giữ lòng thanh tịnh, để gần hơn với thiên nhiên, với tinh túy của đất trời. Hình thức thưởng trà này đã dần được nâng lên thành nghi lễ Thiền Trà, thành văn hóa thưởng trà.

Đến ngày nay, Thiền trà đã phai nhạt đi nhiều. Tại Hà Nội chỉ còn chùa Vân Trì (Phú Diễn – Từ Liêm) là tiến hành nghi lễ Thiền Trà định kỳ. Một số chùa như chùa Đình Quán (Phú Diễn – Từ Liêm) cũng tổ chức nghi lễ này trong một số dịp quan trọng.

van-hoa-thuong-tra-3

Từ chùa chiền, văn hóa thưởng trà cũng lan rộng và được ưa chuộng trong chốn cung đình. Dù phần lớn người dân đều dùng trà như một thức uống hàng ngày nhưng người dân thường chỉ uống nước chè tươi (giá thành rẻ, dễ chuẩn bị). Chỉ có những người thuộc tầng lớp vua quan, quý tộc mới thưởng trà theo những hình thức hết sức cầu kì, độc đáo.

Trong suốt thời kỳ phong kiến, văn hóa thường trà đã trở thành thú vui và ăn sâu vào cuộc sống của vua, quan lại, những gia đình quý tộc hoặc những bậc tao nhân mặc khách. Các thưởng thức trà của họ cũng vô cùng tỉ mỉ và tinh thế như Phạm Đình Hổ có viết trong phần Cách uống trà của tập “Vũ trung tùy bút”:

Các nhà quý tộc, các bậc công hầu, các con em nhà quý thích đều đua chuộng xa xỉ, có khi mua một bộ ấm chén, phí tổn đến vài mươi lạng bạc. Thường có nhiều người đến chơi các hiệu chè, thăm dò các phố buôn, vác tiền hết quan ấy chục khác để mua lấy chè ngon. Lúc ngồi rỗi, pha chè uống với nhau, lại đánh cược xem chè đầu xuân năm nay sớm hay muộn, giá chè năm nay cao hay hạ. Kẻ thì ưa thanh hương, người thì ưa hậu vị, kén hiệu trỏ tên, mua cho được chè ngon, bày khay chén ra nếm thử. Thậm chí có kẻ đặt tiền sẵn mua cho được hiệu chè Chính Sơn, gửi tàu buôn đặt cho được kiểu ấm chén mới lạ, cách hiếu thượng đến thế là cùng cực”.

Đên những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, người Hà Nội cũng như nhân dân cả nước phải gồng mình lên chiến đấu chống lại bom đạn của kẻ thù nên thú thưởng trà bị hạn chế, văn hóa thưởng trà cũng phần nào mai một. Nhưng bớt đi chút ít chứ không có nghĩa là chúng bị lãng quên, dù trong chiến đấu, dù đang vội vàng thì người Hà thành thanh lịch vẫn giữ cho mình những nét văn hóa thưởng trà độc đáo, những bí quyết pha trà tinh tế.

Đặc biệt, những gia đình nghệ nhân trà truyền thống tại Hà Nội vẫn âm thầm giữ gìn niềm đam mê với lá trà và truyền bí quyết của gia đình mình cho những thế hệ sau này để văn hóa thưởng trà tiếp tục được bồi đắp. Để đem đến một Hà Nội hào hoa, những con người Hà Nội thanh lịch với văn hóa thưởng trà tinh tế.

Như ai đó từng nói rằng: “Người Hà Nội xưa coi uống trà là thanh cao còn uống rượu là tầm thường thôi. Trà hợp với cảnh thanh tịnh, rượu hợp với cảnh náo nhiệt. Uống trà hưởng được ba điều hay: thú thanh nhàn, thú đàm đạo và thú giao thiệp…”.

Với người Hà Nội xưa, đối tượng thưởng trà là những người “sang” và “nhàn” nên văn hóa thưởng trà cũng tinh tế và tỉ mỉ. Điều này được thể hiện qua từng công đoạn chuẩn bị, pha chế và thưởng thức mang đậm nét thanh lịch của người Hà thành.

1 bình luận về “Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội”

Viết một bình luận

Chat Zalo
0936.186.369