Cách pha trà, văn hóa thưởng trà xưa và nay

Ngày xưa trà chỉ được dùng trong lớp quyền quý cao sang. Cách pha trà, mời trà, thưởng trà đều thể hiện phần nào cốt cách sống, gia phong và cái tôi của con người. Thậm chí, từ chất lượng của tách trà người uống sẽ thấy được khả năng pha, cái tâm, cái tình của người đã pha chung trà. Tuy nhiên, trà dần trở thành thứ nước uống thân thuộc của người Việt từ Bắc vào Nam, từ nông thôn tới thành phố, đâu đâu chén trà cũng được xem là lời mở đầu câu chuyện.

Lịch sử văn hóa trà

Cách pha trà, văn hóa thưởng trà xưa và nay 1

Trà không chỉ là một thức uống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mà còn có nhiều giá trị với sức khỏe và sắc đẹp. Trà giúp cho máu huyết lưu thông, lợi tiểu, chống lại các tế bào ung thư, tiêu độc, điều hòa huyết áp, chống oxy hóa, bảo vệ da…

Trước đây trà chỉ phổ biến ở một số nước Châu Á như ở Ấn Độ, Srilanca, Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam. Ở mỗi nước, trà đều được chăm chút, nhân giống để cung cấp cho người bản địa và cả cho xuất khẩu. Sau này cây trà lan rộng ra các nước Trung Á như các nước cộng hòa Liên Xô cũ. Trên “con đường tơ lụa” trà còn dần dần có mặt ở các nước Châu Âu. Tuy nhiên, các nước này chỉ uống mà không trồng và sản xuất trà nên văn hóa thưởng trà và cách pha trà cũng không sâu rộng như những nước có truyền thống về trà.

Ở Việt Nam, cây chè và các loại trà, cách pha trà xuất hiện từ rất sớm. Trà đã thẩm thấy và có mặt trong mọi hoạt động của xã hội. Từ gia đình ra ngoài phố; từ vỉa hè, quán chợ đến nhà hàng và những nơi tiếp khách sang trọng; từ tế lễ, ma chay, cúng giỗ đến cưới hỏi, sinh nhật… Khi nhất ẩm (uống trà một mình) thì trà giúp người dùng tĩnh trí, an thần để vừa nhâm nhi lẩm nhẩm thi thơ ôn luyện hoặc nâng cao hiệu quả công việc. Khi song ẩm (hai người uống trà) thì trà giúp người dùng như “cởi tấm lòng” để cùng đàm đạo thơ văn, cùng cầm kỳ thi họa, thậm chí cùng nhau thưởng thức tiếng oanh nỉ non ngoài vườn.

Cách pha trà, văn hóa thưởng trà xưa và nay 2

Trà cũng như người bạn tâm giao của con người khi có tâm sự, để người ta nhớ đến tri âm tri kỷ; suy nghĩ chuyện đời, chuyện người; về nhân tình thế thái những năm tháng qua… Cách pha trà cũng là cũng rèn tâm, rèn tính, thậm chí rèn đức của con người. Khi giận dữ không ai tự pha được ấm trà ngon, chỉ sau khi nguôi ngoai, tâm bình khí hòa thì người ta mới có thể pha và ngồi uống trà như một cách thiền “chánh niệm”.

Cách pha trà và nghệ thuật thưởng trà xưa và nay

Cách pha trà và phong cách uống trà của người Việt Nam rất đa dạng và không theo chuẩn mực nào. Nó biểu hiện đầy đủ khía cạnh ngôn ngữ sâu xa trong văn hóa ứng xử đầy tính sáng tạo của người pha trà và người thưởng trà. Thậm chí, qua nhiều năm, dưới sự bồi đắp của “dòng sông văn hóa” nó đã được nâng lên bậc nghệ thuật pha trà và văn hóa uống trà. Những người biết về nghệ thuật pha trà và văn hóa uống trà của người Việt thì sẽ hiểu, trà của Việt Nam đi theo một hướng riêng, không chịu ảnh hưởng chút nào của người Hàn Quốc, Trung Quốc, càng không giống trà đạo của người Nhật Bản.

cách pha trà xưa và nay đã có nhiều thay đổi
cách pha trà xưa và nay đã có nhiều thay đổi

 

Như những người trong Hoàng cung của vua chúa trước kia, cách pha trà cho các ông vua, bà hoàng thường rất cầu kỳ và công phu. Nước để pha trà phải hứng từng giọt sương trên búp sen vào lúc sáng sớm, chưa có ánh nắng để đảm bảo nước trà thanh mát. Hay đơn giản hơn thì các cụ cũng dùng nước mừa để trà tăng thêm vị ngọt, giúp người thưởng trà cảm nhận được vị ngọt hậu đọng lại nơi cổ họng.

Kỹ năng pha trà tùy theo kinh nghiệm bí quyết của mỗi người, mỗi ngà, mỗi gia tộc. Tùy vào chất lượng và hương vị của mỗi loại trà mà chọn loại ấm pha trà, loại nước pha trà phủ hợp. Trước khi pha, phải tráng ấm bằng nuớc sôi cho nóng trước rồi cho trà vào, tráng qua một nước rồi rót đủ lượng nước vào ấm trà (cho phù hợp với vị của người uống). Trong thời gian ủ trà, nhiều người còn tiếp tục rót nước sôi từ trên nắp xuống như tắm ấm để giữ nhiệt độ trong ấm (độ nóng) ổn định giúp cho các cánh trà được thấm đều.

Cách pha trà, văn hóa thưởng trà xưa và nay 3

Hiện nay, văn hóa thưởng trà đã phủ sóng rộng khắp. Ngày tết hay trong sinh hoạt thường nhật, đến bất cứ gia đình hay cơ quan nào bạn cũng có thể thấy những bộ dụng cụ pha trà, hộp trà. Chỉ cần nhìn cung cách pha trà, rót trà, mời trà của chủ nhà là bạn có thể dễ dàng nhận thấy người đó có sành văn hóa uống tràhay không. Nhưng dù là ở bất cứ trạng thái nào thì tách trà trên tay cũng giúp cho người ta cảm thấy lịch lãm thư thái. Thậm chí, trà không chỉ là một thức uống mang đậm bản sắc văn hóa trong đời sống dân tộc mà còn được các nhà làm nghệ thuật sân khấu và điện ảnh tận dụng tích cực như một đạo cụ, một phương tiện để các nhân vật giao lưu, giúp cho diễn viên nâng cao trình độ diễn xuất.

ngoài sử dụng loại trà shan thượng hạng, kỹ năng pha trà cũng giúp làm tăng mùi vị của trà
ngoài sử dụng loại trà shan thượng hạng, kỹ năng pha trà cũng giúp làm tăng mùi vị của trà

 

Tuy nhiên, cần lưu ý là những người có nhiều kinh nhiệm trong việc thưởng trà thường không uống trà ướp hương vì như thế sẽ không còn hương vị thật của trà. Thay vào đó, họ thường chọn những loại trà tự nhiên, mang đậm hương vị của núi rừng như trà shan tuyết Hà Giang. Trong những năm gần đây, nhu cầu đối với loại trà đặc sản này ngày một lớn nên tỉnh Hà Giang đã ban hành nhiều công văn quy hoạch, phát triển vùng trà nhằm khai thác tối đa tiềm năng từ loại trà đặc sản hấp dẫn này.

Viết một bình luận

Chat Zalo
0936.186.369